Qui trình thay và lắp xéc măng

Xéc măng là gì ?

Tên tiếng Anh của xéc măng là Piston ring. Xéc măng được dùng trong trong máy nén lanh, máy nổ, máy nén khí v.v… Trong bài viết náy mình xin nói về xéc măng trong máy nén lạnh.

Công dụng của xéc măng

  • Xéc măng có tính đàn hồi khuynh hướng banh rộng ra nên có tác dụng làm kín giữa piston và xy lanh trong quá trình chuyển động. Vậy tại sao không làm piston vừa khít xy lanh để khỏi dùng xéc măng ? Điều này không thể vì trong hành trình đi lên và xuống của piston trong xy lanh thì do ma sát giữa piston và xy lanh sẽ sinh ra giản nở nhiệt gây bó kẹt piston. Nhiệm vu của xéc măng giúp tránh được hiện tương trên.
  • Khi piston lên điểm cao nhất của xy lanh, lúc này thành xy lanh bám đầy nhớt, trong hành trình đi xuống của piston, xéc măng máy nén lạnh giúp gạt nhớt bám vào thành xylanh về cacte máy nén giảm hiện tượng mất nhớt Nếu nhót đi theo gas mà trong hệ thống không có bình tách dầu cho nhớt về cacte mà đi lên hệ thống sẽ làm giảm khả năng truyền nhiệt của thiết bị.

Vật liệu làm xéc măng :

Do xéc măng làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, chịu lực nén lớn. Vì thế vật liệu phải thỏa các điều kiện :

  • Độ đàn hồi ở nhiệt độ cao
  • Ma sát thấp.
  • Một tính chất đặc biệt là khả năng tự ra khít giữa bạc xéc măng và xy lanh phải nhanh chóng. Trong các máy nén mới mua về nên cho máy chạy khoăng 24 giờ sau đó thay nhớt toàn bộ vì lúc này trong nhớt ở cacte máy nén có mạt kim loại do quá trình mài mòn của các chi tiết chuyển động của máy nén.
  • Chịu được các ăn mòn hóa học.

Vật liệu thường làm xéc măng là gang xám hợp kim. Tùy theo công nghệ của mỗi nơi sản xuất, người ta có pha thêm Ni,Cr, Cu, Mo, Ti, v..v… với lượng rất nhỏ để giúp cho xéc măng dẻo và đàn hồi.

Một số nơi người ta còn mạ crom xéc măng với độ dày 0.1 – 0.2 mm. Người ta sẽ mạ  Crom toàn bộ xéc măng ? Thông thường chỉ mạ cạnh trên, cạnh dưới và mặt ngoài của xéc măng. Mục đích của việc mạ Crom để tăng khả năng chống mài mòn và khả năng truyền nhiệt sẽ tốt hơn. Vì sao chỉ cần mạ 3 mặt ? Khi piston đi lên thì cạnh trên của xéc măng tiếp xúc với rãnh xéc măng, khi piston đi xuống thì cạnh dưới của xéc măng tiếp xúc với cạnh dưới của rãnh xéc măng. Lưng của xéc măng luôn tiếp xúc với xy lanh.

Trong trường hợp máy nén khí không dầu thì bạc xéc măng bằng gì ? Nếu bằng kim loại thì khi chuyển động tinh tiến giữa piston và xylanh cần có dầu nhớt bôi trơn để giảm ma sát. Khi có dầu nhớt xuất hiện thì trong hơi khí nén sẽ có hơi dầu trong đó. Mục đích khi sử dụng máy nén khí không dầu là hạn chế tối đa lượng dầu có trong khí nén. Lúc này máy nén khí không dầu có các đặc điểm sau :

  1. Xéc măng của máy nén khí không dầu là xéc-măng nhựa chịu nhiệt và chịu mài mòn, trong khi xéc măng của máy dùng dầu bôi trơn là thép hợp kim (gồm xéc măng khí và xéc măng dầu)
  2. Piston của máy nén khí không dầu có nhựa bọc để dẫn hướng và chịu mài mòn

Bộ xéc măng trong máy nén lạnh thường có 3 vòng xéc măng :

Xéc măng khí, xéc măng giữa và xéc măng dầu. Một số máy nén còn có thể thêm xéc măng chân.

  • Xéc măng khí

Cấu tạo :

Xéc măng khí có cấu tạo là một thanh mảnh có thể mài vát cạnh trong (Đối với xéc măng giữa). Mục đích tạo độ kín giữa piston và xy lanh. Xéc măng khí để duy trì áp suất trong các te máy nén.

  • Xéc măng dầu

Cấu tạo  :

Xéc mâng dầu có các rãnh hình chữ nhật trên  bề mặt tiếp xúc với thành xy lanh. Mục đích để gạt dầu về các te máy nén khi piston máy nén đi xuống. Xéc măng dầu gạt nhớt như thế nào ? Trên piston tại rãnh lắp xéc măng dầu có khoan các lỗ nhỏ để dầu đi theo các rãnh hình chữ nhật và đi vào các lỗ  trên piston và trở về cac te máy nén.

  • Xéc măng chân

Có tác dụng đinh hướng piston khi chuyển động lên xuống của piston.

Khi máy nén lạnh có công suất nhỏ (Dưới 30 hp) một số máy nén chỉ có 2 vòng xéc măng là khí và dầu.

Piston máy nén Bitzer

Piston máy nén Bitzer

Xéc măng máy nén Bitzer

Xéc măng máy nén Bitzer

Cách tháo lắp xéc măng vào piston:

  • Dùng kềm chuyên dụng tháo xéc măng ra.
  • Dùng cọng xéc măng cũ cạo sạch kim loại và dầu nhớt bám lên rảnh piston. Sau đó dùng khăn mềm kéo qua lại trong các rảnh để làm sach piston.
  • Châm thêm chút nhớt vào các rảnh piston để việc lắp được dễ dàng.
  • Dùng kềm lắp xéc măng hay dùng tay tra xéc măng đầu ở dưới cùng vào trước sau đó đến xéc măng giữa và sau cùng là xéc măng khí ở trên cùng. Khi tháo ra theo trình tự ngược lại.
  • Đối với bạc séc măng mới thì phía mặt trên của bạc séc măng có in chữ. Khi lắp bạc séc măng vào piston thì quay phía có chữ lên trên đỉnh piston. Trường hợp bạc séc măng bị mòn hết chữ thì dùng tay rờ vào lòng trong của bạc séc măng. Nếu thấy có phần bị mài vát đi thì quay phần bị mài vát lên trên phía đỉnh píston.

Cách chia bạc séc măng vào piston

  • Khi lắp các cọng bạc séc măng thì chú ý cho hai cọng bạc séc măng liên tiếp so le nhau để tránh tạo thành rãnh đi nhớt.
  • Trong quá trình đi lên và xuống của piston trong lòng xy lanh.  Piston có khuynh hướng lắc ngang theo hướng vuông góc với ắc piston.  Nên quay chổ nối của bạc séc măng xoay đi gớc 45 độ để tránh cho phần đầu và cuối của bạc séc măng cào vào thành xy lanh gây xước xy lanh.
  • Sau khi lắp xéc măng vào piston. Để lắp piston vào xy lanh đang ở trong thân máy nén. Thường dùng một ống bằng thép có đường kính có thể thay đổi được. Đưa nguyên cây dên đã lắp bạc xéc măng rồi vào lòng xy lanh. Chú ý đóng từ trên xuống nhẹ nhàng để không làm gãy xéc măng.
Dụng cụ lắp piston vào xy lanh

Dụng cụ lắp piston vào xy lanh

Chiều lắp xéc măng

Chiều lắp xéc măng rất quan trọng. Luôn đưa mặt chữ quay lên trên hay dùng tay rờ vào mặt trong của xéc măng nếu thấy canh vát thì quay cạnh vát lên trên.

Một câu hỏi đặt ra nếu lắp xéc măng ngược. Ví dụ : Vòng thứ 2 mặt có chữ hay cạnh vát bên trong quay xuống dưới thì có ảnh hưởng gì không ?

Khi lắp ngược thì hiện tượng đi nhớt nhiều và nhanh. Điều này cần hết sức chú ý trong trường hợp mới thay xéc măng mà nhớt đi ào ào.

Kiểm tra xéc măng

Khe hở giữa 2 miệng xéc măng :

Đối với máy nén lạnh khe hở miệng xéc măng có hai dạng : loại tiếp xúc và dạng bâc.

  • Khe hở miệng xéc măng dạng tiếp xúc thì đưa cọng bạc xéc măng vào trong lòng xy lanh. Sau đó dùng quả piston đẩy xéc măng xuống khoảng giữa xy lanh. dùng thước lá  kiêm tra độ hở dưới 0.15 mm – 0.5 mm. Nếu lớn hơn thì thay thế xéc măng. Có thể dùng đèn pin để rọi từ cacte máy nén lên. Nếu thấy ánh sáng lọt qua lớn là thay thế xéc măng.

Khe hở miệng xéc măng dạng bậc thì không thể dùng phương pháp này được.

Khe hở giữa xéc măng và rãnh xéc măng :

  • Trước khi kiểm tra cần lấy xéc măng gãy cạo sach lớp dầu nhớt cặn bám vào trong rãnh. Nếu có điều kiện cần làm vệ sinh sach piston trước khi kiểm tra.
  • Dùng tay đưa lưng xéc măng lăn nhẹ vào trong rãnh xem xéc măng có lọt thấp hơn miệng rãnh không ? Thông thường là 0.25 mm
  • Kiểm tra khe hở giữa lưng xéc măng và lưng của rãnh có nằm trong khoảng 0.01 mm -0.045 mm không ? Nếu nhỏ hơn thì dễ xảy ra bó kẹt piston. Nếu lớn hơn thì khả năng đi nhớt rất cao.

Hư hỏng xéc măng :

  • Khi nhìn vào mắt kính gas của máy nén thấy lượng nhớt hao hụt quá nhanh do đi nhớt cần chú ý các điểm sau :
  • Khi máy nén làm việc ở nhiệt độ quá cao thì nhớt máy nén sẽ bị lỏng ra. Lúc này độ nhớt của nhớt bị giảm. Hiện tượng nhớt đi xẩy ra nhanh. Cần vệ sinh bình sinh hàn, các thiết bị làm mát đầu xy lanh bằng nước do có một lớp cáu cặn bám trên bề mặt trao đổi nhiệt.
  • Sau khi kiểm tra mà hiện tượng đi nhớt vẫn còn. Lúc này chúng ta mới kiểm tra xéc măng. Ngoài các kiểm tra ở trên. Bản thân mình đã thấy các chuyên gia nước ngoài kiểm tra sự đi nhớt của từng piston bằng cách tháo nắp đậy trên đầu piston. Dùng tay chụp một nắp dạng con sò lên đầu xy lanh và cho máy chạy sau vài phút nếu thấy có nhiều nhớt bám trên bề mặt con sò là xy lanh này bị đi nhớt. Sau đó mới tiến hành tháo piston từ cây dên để thay thế xéc măng.
  • Khi tháo xéc măng ra khỏi máy nén nếu xéc măng bị rổ, cháy, bó kẹt trong rảnh của Piston thì xéc măng này đã hỏng. Nếu tiết kiệm để tận dụng lại các xéc măng còn sử dụng được trong điều kiện vật tư thay thế gấp.Cách lấy xéc măng ra khỏi piston khi bị xếp bạc hay bó kẹt như sau :

Máy nén bị xếp bạc

Máy nén bị xếp bạc là từ thông dụng khi máy nén lạnh hay máy nén khí bị mất nhớt nhưng không phát hiện và máy nén vẫn tiếp tục làm việc.

Trong quá trình di chuyển lên xuống của Piston trong lòng xy lanh .Nhiệt sinh ra do ma sát. Lúc này cần có một lượng nhớt để bôi trơn và nhớt này được giải nhiệt sau đó quay lại piston làm nhiệm vụ bôi trơn.

Trong quá trình giản nở vì nhiệt của xéc măng và piston khác nhau do vật liệu làm piston và xéc măng khác nhau. Chúng sinh ra bó kẹt piston và xy lanh. Trong một số trường hợp làm gãy tay biên của máy nén.

Khắc phục khi tháo máy nén là :

Dùng một lon nhớt đun nóng lên. Cho cả piston có xéc măng bị kẹt vào. Lúc này sự giản nở vì nhiệt của xéc măng và piston khác nhau nên dễ dàng tháo xéc măng ra khỏi piston bằng tay.

Trong trường hợp này không nên dùng các vật cứng để đục hay cạy xéc măng ra khỏi piston. Điều này sẽ làm gãy xéc măng và mẻ piston.

Dụng cụ tháo xéc măng

Kìm tháo xéc măng

  • Khi cần tháo xéc măng để thay thế nên dùng kìm chuyên dụng để tháo. Tránh làm gãy xéc măng.

Kềm tháo xéc măng

Kềm tháo xéc măng

  • Trong thưc tế thi công nếu không có kìm. Bạn có thể dùng 2 cong dây cao su để tháo cũng được.Cách làm như sau : Dùng 2 ngón tay cái kéo căng 2 sọi dây cao su sau khi đã móc vào 2 đầu của xéc măng.

Kiểm tra bạc séc măng trong máy nén

  • Bạc séc măng trong máy nén sau thời gian sử dụng thường bị mòn. Kết quả là máy nén bị mất nhớt nếu trong hệ thống không có bình tách dầu để đưa dầu trở về Các te máy nén.
  • Thông thường người ta thường dùng tay rà từng cọng bạc hay dùng thước kiểm tra từng cọng bạc séc măng.
  • Nếu có thể thì thay toàn bộ các bộ bạc séc măng thì máy sẽ tốt hơn. Tuy nhiên sự mài mòn các bạc séc măng trong máy nén không xảy ra đồng thời ở tất cả các Piston.
  • Trong lần làm việc với các kỹ thuật viên nước ngoài. Mình học được cách kiểm tra như sau : Học tháo năp Qui lát và cho máy nén chạy. Dùng ổ nén chụp vào từng piston. Sau đó kiểm tra từng piston xem thử piston nào có nhớt lên là piston đó bị hở bạc.

Sản xuất xéc măng

Có hai phương pháp sản xuất xéc măng :

Khi sản xuất hàng loạt người ta chế tạo xéc măng từ phôi ống.

  • Phôi ống được đúc ly tâm để tạo độ tròn và đồng đều của phôi.
  • Tiện thô đường kính ngoài và trong ống.
  • Cắt đứt từng xéc măng.
  • Tạo mặt đầu.

Khi gia công số lượng ít,  Việc sản xuất xéc măng được thực hiện như sau :

  • Tìm mẫu phôi cùng bề dày và độ cao, có hình dạng tương tự.
  • Gia nhiệt phôi.
  • Cặp vào máy tiện để cuốn phôi theo đường kính của xéc măng.
  • Tao bậc tại hai đầu tiếp xúc giúp cho xéc măng kín hơn.

Gia công bạc xéc măng

Đối với các máy nén lạnh đã sử dụng lâu năm.Việc tìm kiếm bạc séc măng để thay thế gặp một số khó khăn. Hoặc trong quá trình lắp ráp gãy một số vòng.

Khi gặp trường hợp này biện pháp nhanh nhất là gia công bạc xéc măng.

Hãy liên lạc với chúng tôi.

Nguyễn Ngọc Hùng 0918.205.671 chúng tôi sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm về :

Van điện từ

Bộ điều khiển nhiệt độ.

8 bình luận trong “Qui trình thay và lắp xéc măng

  1. Pingback: Bình ngưng | Phụ Tùng cơ điện lạnh

  2. Pingback: Bình tách dầu | Phụ Tùng cơ điện lạnh

  3. Pingback: Cối đá vảy | Phụ Tùng cơ điện lạnh

  4. Pingback: Bình cao áp | Phụ Tùng cơ điện lạnh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *